MACEDONIA

Περίλαμπρα χρυσά κτερίσματα σε τάφους στρατιωτών και γυναικών βρέθηκαν στο νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας. Πιστοποιούν ότι η πρώιμη επέκταση των Μακεδόνων (μετά το 650 π.Χ.) οφείλεται στη στρατιωτική οργάνωση της μακεδονικής κοινωνίας και στον πυρήνα του εθνικού στρατού -«της εταιρικής ίππου, της οπλιτικής φάλαγγας και του ψιλού πεζικού»- δύο αιώνες πριν από τον Φίλιππο Β' και τον Μ. Αλέξανδρο.
Αυτό υπογραμμίζουν οι αρχαιολόγοι της ΙΖ' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Πέλλας, Αναστασία και Παύλος Χρυστοστόμου, που διεξάγουν ανασκαφές στο νεκροταφείο του Αρχοντικού. Την περίοδο 2000-07 βρέθηκαν 872 ταφές: 227 (26%) της εποχής του σιδήρου, 409 (46%) των αρχαϊκών χρόνων, 229 (26%) των κλασικών και των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων και 7 (1%) αδιάγνωστες. Η αναλογία των ταφών και το είδος των ευρημάτων υποδηλώνουν τη δημογραφική και την οικονομική ακμή του Αρχοντικού κυρίως κατά τα αρχαϊκά χρόνια.

Τα πλούσια κτερίσματα προέρχονται από διάφορες πόλεις της ηπειρωτικής και της νησιωτικής χώρας. Στις γυναικείες ταφές, την κεφαλή κοσμούν χρυσά διαδήματα, αλλά και υφασμάτινα ή δερμάτινα με χρυσούς ρόδακες. Τρεις γυναίκες φορούσαν χρυσό προσωπείο. Η έκτυπη διακόσμηση απέδιδε τα μάτια με τετράκτινο αστέρι-ήλιο και ομφαλίσκους στα ενδιάμεσα διαστήματα. Στην περιοχή του στόματος υπήρχε ρομβόσχημο επιστόμιο με έκτυπο κόσμημα ιωνικού κυματίου στις γωνίες, αντωπά αιλουροειδή ζώα στο μέσο, και δελφίνια πάνω και κάτω.

Τα γήινα και τα θαλάσσια ζώα, τα φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα, καθώς και τα αστρικά σύμβολα εκφράζουν θρησκευτικές και εσχατολογικές αντιλήψεις. Η ισχυρή πίστη για τη μεταθανάτια ζωή και την αναγέννηση βρίσκεται πίσω από την ταφική χρήση χρυσών προσωπείων, στεμμάτων, διαδημάτων, «εποφθαλμίων», επιστομίων, χειροκτίων και άλλων ελασμάτων. Στις ανδρικές ταφές κυριαρχεί πλούσια σιδηροφορία. Οι διαφοροποιήσεις στον αριθμό των όπλων και των υπόλοιπων κτερισμάτων κατατάσσουν τις ένοπλες ταφές σε τέσσερις κατηγορίες:

- Στην πρώτη εντάσσονται πολεμιστές με λόγχες και μαχαίρια, που κτερίζονται επιπλέον με πήλινα αγγεία.

- Στη δεύτερη προστίθενται ξίφος, πήλινα αγγεία, λιγοστά πήλινα ειδώλια και χάλκινα αγγεία και σπανιότερα κοσμήματα, συνήθως περόνες χάλκινες ή σιδερένιες, καθώς και χρυσά επιστόμια.

- Στην τρίτη υπάρχει αυξημένη ποσοτική παρουσία κτερισμάτων κάθε κατηγορίας και ο πολεμιστής συνοδεύεται με κράνος. Ξεχωρίζει για τον ιδιαίτερο πλούτο του ένας πολεμιστής, ενώ τρεις άλλοι φορούσαν στην κεφαλή χρυσό στέμμα. Μερικοί έφεραν χρυσά «εποφθάλμια», ενώ όλοι έφεραν χρυσό επιστόμιο.

- Οι ανδρικές ταφές της τέταρτης κατηγορίας, που συνοδεύονται με πλήρη αμυντικό και επιθετικό εξοπλισμό (ασπίδα, κράνος, ξίφος ή ξίφη, αιχμές δοράτων και μαχαίρια) είναι οκτώ. Πέντε πολεμιστές συνοδεύονταν με χρυσό προσωπείο και χάλκινη αργείτικη ασπίδα, ενώ δύο άλλοι με χάλκινη ασπίδα του τύπου του «καρδιοφύλακος».

Ξεχωρίζει ένας πολεμιστής για την καλή διατήρηση ιδίως της αργείτικης ασπίδας και του χάλκινου κράνους, διακοσμημένου με χρυσές ταινίες και ρόδακες. Τον οπλισμό του συμπλήρωναν σιδερένιες αιχμές δοράτων, μαχαιρίδια και δύο ξίφη διακοσμημένα με χρυσά ελάσματα. Με χρυσά ελάσματα, ταινίες και ρόδακες ήταν ποικιλμένα ο δερμάτινος θώρακας, τα ενδύματα και τα υποδήματά του. Ενας πολεμιστής έφερε κοσμήματα, χρυσό προσωπείο και κράνος «ιλλυροκορινθιακού» τύπου, με χρυσά ελάσματα. Τον ίδιο τύπο κράνους φορούσαν και άλλοι πολεμιστές. Τα ιδιόμορφα αυτά κράνη με χρυσή αλλά και εγχάρακτη διακόσμηση αποτελούν παραγωγές του βασιλικού εργαστηρίου.